Dış Kanama ve Şok
Dış kanamada doğrudan baskı ve yükseltme, turnikenin son çare oluşu ve şok pozisyonu.
- Dış kanamayı doğrudan baskı ve yükseltmeyle durdurmayı bilmek
- Turnikenin yalnızca son çare olduğunu ve saat yazılması gerektiğini açıklamak
- Şok belirtilerini tanıyıp doğru pozisyonu vermek
Önce doğrudan baskı ve yükseltmeResmî Kural
Dış kanamada ilk ve en etkili yöntem, temiz bir bez veya gazlı bezle yara üzerine doğrudan baskı uygulamak ve mümkünse kanayan bölgeyi kalp seviyesinin üstüne kaldırmaktır. Baskıyı bırakmadan sürdürün; bez kana doyarsa çıkarmadan üzerine yenisini ekleyin. Bu iki basit hareket, kanamaların büyük çoğunluğunu durdurur.
| Yöntem | Ne zaman |
|---|---|
| Doğrudan baskı + yükseltme | İlk ve en etkili yöntem |
| Bezi çıkarmadan üzerine ekleme | Bez kana doyduğunda |
| Turnike | Durdurulamayan uzuv kanamasında son çare |
Turnike son çaredirGüvenlik İpucu
Turnike ancak baskıyla durdurulamayan, hayatı tehdit eden uzuv kanamalarında (örneğin kopma) uygulanır; çünkü uzun süre kan akışını tümden keser ve doku zarar görebilir. Turnike uygulandıysa üzerine uygulama saati yazılır ve turnike gevşetilmeden hızla sağlık ekibine ulaşılır. Boyun, gövde gibi turnike konamayan yerlerde yalnızca baskı sürdürülür.
Turnike yalnız baskıyla durdurulamayan uzuv kanamasında uygulanır ve üzerine mutlaka uygulama saati yazılır.
Şok ve pozisyonuResmî Kural
Ciddi kanama, sıvı kaybı veya ağır yaralanmada dolaşım bozulur ve şok gelişebilir: soluk ve soğuk-nemli deri, hızlı-zayıf nabız, hızlı solunum, huzursuzluk. Bilinci yerinde ve tersini gerektiren bir yaralanma yoksa kazazede sırtüstü yatırılır, ayakları yaklaşık 30 cm yukarı kaldırılır (şok pozisyonu) ve üzeri örtülerek üşümesi önlenir.
Sırtüstü yatır, ayakları ~30 cm yükselt ve üzerini örterek sıcak tut. Şok belirtisi: soluk, soğuk-nemli deri ve hızlı-zayıf nabız.
- Dış kanamada önce doğrudan baskı ve yükseltme uygulanır.
- Turnike sadece durdurulamayan uzuv kanamasında son çaredir; saati yazılır.
- Şok belirtisi soluk, soğuk-nemli deri ve hızlı-zayıf nabızdır.
- Şok pozisyonunda ayaklar yükseltilir ve kazazede üşütülmez.
- Küçük kanamada hemen turnike uygulamak. Çözüm: Önce doğrudan baskı ve yükseltme; turnike yalnız durdurulamayan uzuv kanamasında son çaredir.
- Şoktaki kazazedeyi oturtup üşümesine aldırmamak. Çözüm: Sırtüstü yatır, ayakları yükselt ve üzerini örterek sıcak tut.
- Kanama sırasını "Baskı - Yükselt - (gerekirse) Turnike" olarak kodla.
- Şok pozisyonu için "ayaklar yukarı, üzeri örtülü" ikilisini hatırla.
- Turnikeyi ilk seçenek yapan şıkları çoğu soruda ele; baskı önceliklidir.
- Turnike geçen soruda "saatini yaz" ayrıntısı çıkarsa doğru şıkkın işaretidir.
- Kanama sorularında "doğrudan baskı" içeren şık, aksi belirtilmedikçe ilk tercih olur.
Tekrar kartları
Karta dokun, cevabı gör. Aktif hatırlama kalıcılığı artırır.
Alıştırma soruları
Erişkin bir kişide dış kalp masajı dakikada kaç bası hızında uygulanmalıdır?
Erişkinde temel yaşam desteği sırasında göğüs basısı yaklaşık ne kadar derinlikte olmalıdır?
Erişkinde temel yaşam desteğinde göğüs basısının suni solunuma oranı nedir?
AI Koç bu dersin içeriğinden yanıtlar; ayrıca sana özel çalışma planı çıkarır.
Kaynaklar: Temel İlk Yardım rehberi — kanama kontrolü ve şok (uzman onayı gereklidir)